Het Lieverdje terug op z'n plek in Amsterdam na aanrijding

Het Lieverdje, een bronzen standbeeld van een jongetje dat al jaren in het centrum in Amsterdam staat, is vanochtend terug op zijn plek gezet. Het beeld was weggehaald vanwege een reparatie nadat een vrachtwagen het in maart omver had gereden.

Het standbeeld raakte door het ongeluk beschadigd: een hand brak af. Het beeld is de afgelopen maanden opgeknapt door de Kunstwacht, die beeldende kunst in de openbare ruimte in de stad beheert, meldt AT5. Met een vrachtwagen werd het beeld vanmorgen teruggebracht naar het Spui, waar het op zijn oude plek is gezet.

Geschenk

Het Lieverdje is gemaakt door de Amsterdamse beeldhouwer Carel Kneulman. Het was een geschenk van een sigarettenfabrikant en staat sinds 1960 op het Spui. Het dankt zijn naam aan de schrijver Henri Knap. In 1947 schreef hij in Het Parool een verhaal over een kleine jongen, die hij Lieverdje noemde. Het kind had een hondje uit de gracht gered.

De jongen stond symbool voor de straatjochies van de stad, die altijd op zoek zouden zijn naar kattenkwaad, maar toch een gouden hart hadden. In 1959 werd het initiatief gestart om een beeldje te maken van een Amsterdams straatschoffie, waarna Kneulman het beeld ontwierp.

Het beeld werd in de jaren 60 bekend door de wekelijkse manifestaties van de anarchistische protestbeweging provo en kunstenaar Robert Jasper Grootveld. De happenings leidden regelmatig tot confrontaties met de politie.

Internationale kritiek op aanval Rafah, EU-leiders willen naleving uitspraak hof

VN-vertegenwoordigers reageren fel op de Israëlische aanval op een tentenkamp in Rafah, waarbij volgens Palestijnse bronnen zeker veertig burgerdoden zijn gevallen. "Deze wreedheid, samen met het flagrant tarten van het internationaal recht en het internationale systeem, is onaanvaardbaar", schrijft de VN-rapporteur voor de Palestijnse gebieden, Francesca Albanese op X.

In het tentenkamp voor ontheemden woedde een grote brand na de aanval. Tientallen mensen zouden ernstige brandwonden hebben opgelopen. Er wordt gevreesd dat het dodenaantal verder oploopt.

Het Israëlische leger stelt dat de aanval "volgens het internationaal recht" is verlopen en gericht was op hooggeplaatste Hamas-leden. Het leger krijgt naar eigen zeggen wel "berichten dat als gevolg van de aanval en de brand die in het gebied uitbrak een aantal niet-betrokkenen gewond is geraakt". Dit wordt volgens het leger onderzocht. Overigens heeft Israël bij eerdere aanvallen ook gezegd onderzoek te gaan doen, maar is daar tot nu toe weinig uitgekomen.

"Vrouwen en kinderen aanvallen terwijl ze schuilen is een monsterlijke wreedheid", stelt de VN-rapporteur voor huisvesting Balakrishnan Rajagopal op X. Hij roept op tot "mondiale actie" om Israël te stoppen.

'Einde aan moordpartijen'

De VN-hulporganisatie voor Palestijnen, UNRWA, noemt de aanval "huiveringwekkend". "Gaza is de hel op aarde. De beelden van gisteravond zijn daar het zoveelste bewijs van", schrijft UNRWA op X.

Saudi-Arabië roept de internationale gemeenschap op om "meteen in te grijpen om een einde te maken aan de moordpartijen". Koeweit zegt dat de aanval wereldwijd de aandacht vestigt op "Israëlische oorlogsmisdrijven en genocide".

Qatar zegt zich vanwege de aanval zorgen te maken over de onderhandelingen. Volgens het Qatarese ministerie van Buitenlandse Zaken kan dit een eventuele wapenstilstand en gijzelaarsdeal in de weg zitten.

De ochtend na de Israëlische raketaanval zoeken Palestijnen tussen uitgebrande tenten naar overlevenden:

EU-leiders spreken zich niet direct uit over de aanval, maar stellen wel dat Israël het vonnis van het Internationaal Gerechtshof (ICJ) negeert. Het ICJ wil dat Israël onmiddellijk stopt met het offensief in Rafah. Dat zei de hoogste rechter vrijdag in een tussenvonnis, in een zaak die is aangespannen door Zuid-Afrika tegen Israël.

De buitenlandchef van de EU, Josep Borrell, zei vanochtend in een vergadering van EU-ministers van Buitenlandse Zaken dat het vonnis moet worden nageleefd. De EU-ministers gaan volgens hem bespreken hoe daarmee om te gaan.

Ook de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Baerbock zei dat de uitspraak bindend is en moet worden gerespecteerd. "Internationaal humanitair recht geldt voor iedereen, ook voor hoe Israël de oorlog voert." Baerbock stelde ook dat Israëlische gegijzelden "niet worden bevrijd als meer mensen in tenten moeten schuilen".

De Spaanse minister van Buitenlandse Zaken Albares zei op een persconferentie in Brussel met zijn Ierse en Noorse collega's dat hij EU-landen gaat vragen de uitspraak van het ICJ officieel te steunen. "Als Israël tegen de mening van het hof blijft ingaan, dan gaan we proberen de juiste maatregelen te treffen om de beslissing af te dwingen."

Musks AI-startup xAI krijgt investering van 6 miljard dollar

De AI-startup die Elon Musk vorig jaar oprichtte om te concurreren met onder meer OpenAI, heeft 6 miljard dollar opgehaald bij investeerders. Dat meldt het bedrijf, xAI, op zijn website. Het geld komt deels van grote Amerikaanse investeerders en de Saudische prins Alwaleed Bin Talal.

Het laat zien hoe groot de bedragen zijn die momenteel in AI-bedrijven worden geïnvesteerd. Daarin is xAI niet uniek. Zo heeft Anthropic bij Amazon en Google inmiddels bij elkaar 6 miljard dollar opgehaald. Microsoft is nog altijd koploper met in totaal 13 miljard aan investeringen in OpenAI.

xAI zegt het geld te gaan gebruiken om de eerste producten op de markt te brengen, "geavanceerde infrastructuur" te bouwen en het versnellen van onderzoek naar nieuwe technologieën.

Samenwerking met X

De AI-startup heeft het model Grok uitgebracht en geïntegreerd in X, het voormalige Twitter. Het wordt omgeschreven als een "AI-zoekassistent met een vleugje humor en een scheutje rebellie". De AI-assistent is beschikbaar voor gebruikers die betalen voor X. Daarnaast gaat Grok samenvattingen maken van nieuwsgebeurtenissen op basis van berichten van gebruikers, wederom alleen beschikbaar voor betalende gebruikers. Grok wordt getraind op gebruikersdata van X.

Musk zal het geld in ieder geval deels gaan gebruiken voor het uitbreiden van de rekenkracht. Die is nodig om de taalmodellen, de technologie achter deze AI-systemen, te trainen. Daarbij is de concurrentie om de beste ontwikkelaars te krijgen ook groot en dus zal hij het geld ongetwijfeld ook gebruiken om een beter aanbod neer te leggen.

Het is onduidelijk hoe goed Grok is. Zo is het model niet terug te vinden in testen van de vooraanstaande Stanford Universiteit, die wel met zo'n beetje elk ander toonaangevend AI-bedrijf samenwerkt. In eigen testen van xAI ontloopt Grok de modellen van OpenAI en Google niet zo heel erg, maar het is onduidelijk hoe betrouwbaar deze zijn.

OpenAI

Musk was in 2015 betrokken bij de oprichting van OpenAI, maar stopte daar een aantal jaar later mee vanwege onvrede over de koers. Vorig jaar was hij nog een van de ondertekenaars van een brief die opriep tot een pauze van AI-ontwikkelingen. Inmiddels doet hij met xAI dus volop mee aan de AI-race.

Klanten ervaren discriminatie door banken, minister noemt het 'zeer ernstig'

Een deel van de klanten ervaart overmatige controle en discriminatie door banken of andere betaalinstellingen. Dat concludeert consultancybureau KPMG in een onderzoek in opdracht van het ministerie van Financiën.

Volgens de onderzoekers zegt 6 procent van de ondervraagden dat zij gediscrimineerd zijn, nog eens 3 procent geeft aan dat zij dat niet zeker weten. Uit de gesprekken blijkt dat het relatief vaak gaat om mensen met een niet-westerse achtergrond en jongeren.

'Overdreven veel vragen'

Mensen ervaren het vaakst problemen als zij iets rond een hypotheek willen regelen, een vraag stellen aan een bank, of een bankrekening willen openen of sluiten. Ook het "overdreven" aantal vragen dat banken stellen over betalingen, wordt als discriminerend ervaren.

Zo vertelt iemand aan de onderzoekers dat een Russische vrouw sinds de invasie in Oekraïne elke dag vragen krijgt van haar bank. Eén van de vragen was wat haar relatie met de supermarkt was en of ze kon bewijzen dat ze echt boodschappen had afgerekend.

Het onderzoek kijkt nadrukkelijk naar ervaren discriminatie. In het geval van de Russische vrouw kan het bijvoorbeeld zijn dat haar bank deze vragen volgens de regels moet stellen, vanwege de sancties die aan Rusland zijn opgelegd.

'In welke buurt woon je?'

De ervaren discriminatie lijkt daarnaast voort te komen uit de Wet ter voorkoming van witwassen (Wwft). Die schrijft voor dat banken bij hun klanten moeten controleren of zij hun geld niet witwassen en melding moeten maken van ongebruikelijke transacties.

Toch zijn er volgens de onderzoekers ook vragen aan klanten gesteld waarin de fraude-, sanctie- en witwas-regels niet van toepassing zijn. Zo vertelt iemand: "Er werd gevraagd hoelang ik in Nederland woon en in welke buurt ik woon. Ook werd er naar mijn etniciteit gevraagd."

Dit rapport geeft een ander beeld dan het onderzoek dat Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) eerder zelf liet uitvoeren na signalen over discriminatie. Daar was de conclusie dat de meeste banken nauwelijks klachten krijgen van klanten die zich gediscrimineerd voelen.

Minister: zeer ernstig

Demissionair minister Van Weyenberg (Financiën) noemt de voorbeelden in het nieuwe rapport "zeer ernstig" en "heftig". Daarnaast vindt hij het opvallend om te zien dat er een groot verschil is tussen wat burgers ervaren en wat banken aangeven dat er volgens hen gebeurt.

Volgens hem moeten banken alleen informatie opvragen als het echt nodig is. "Ik vind het net zo belangrijk dat banken en betaalinstellingen discriminatie voorkomen als dat zij wet- en regelgeving moeten naleven", zegt Van Weyenberg.

De NVB "betreurt" de signalen van discriminatie en zegt die wel te herkennen na recente gesprekken met klanten met een niet-westerse achtergrond. De vereniging zegt bezig te zijn met maatregelen om de discriminatie in de toekomst te voorkomen. Zo zijn banken nu aangemeld bij het Landelijk meldpunt discriminatiezaken.

Anti-discriminatietrainingen

De Nederlandsche Bank deed onderzoek naar wat banken op dit moment doen om discriminatie bij klanten te voorkomen. Eén van de conclusies is dat anti-discriminatietrainingen bij banken vooral gericht zijn op de eigen werkvloer en niet op de klanten.

Van Weyenberg wil dat banken daar nu wat aan gaan doen. Ook wil hij dat ze hun eigen klachtenprocedure verbeteren, zodat meer klanten zich daar melden. Ten slotte kunnen banken beter communiceren over de reden waarom ze specifieke vragen stellen aan hun klanten.

2